Bağlanma ve İrade : İrade Üzerine Bir Bakış

Anne - Çocuk İlk Temas

İlk çocukluk döneminde bakımverenle — çoğunlukla da anneyle — kurulan ilişki, bireyin bağlanma stilini biçimlendirir. Bowlby’nin bağlanma kuramına göre bu erken yaşantılar, kişinin kendini ve başkalarını nasıl algıladığına dair bir içsel çalışma modeli oluşturur. Bu model, ileriki ilişkilerde güven, yakınlık ve duygusal denge gibi konularda belirleyici olabilir.

Ancak şunu unutmamak gerekir: Bağlanma biçimi doğuştan gelen sabit bir özellik değil, erken deneyimlerle şekillenen ve zamanla değişebilen bir örüntüdür. Elbette bu örüntü, kuşaklar arası aktarım yoluyla bakımverenden çocuğa geçebilir. Annenizin size gösterdiği ilişki biçimi, onun da annesinden öğrendiği bir davranış olabilir. Bu da sorumluluğun bir kısmının, istemeden de olsa, geçmiş kuşaklara ait olabileceğini gösterir.

Yine de birey olarak bu geçmişin esiri olmak zorunda değiliz. Kendi bağlanma stilimizi sorgulamak, geçmişten gelen izleri fark etmek ve tekrar eden ilişki kalıplarını dönüştürmek mümkündür. İşte tam bu noktada devreye irade girer. İrade, kişinin geçmişine rağmen kendi yönünü çizebilme gücüdür. Duygusal olarak zorlayıcı deneyimlerin farkına varmak, onları kabullenmek ve değişim için sorumluluk almak, iradenin en temel göstergelerindendir. “Ben böyleyim, böyle bağlanmışım, yapacak bir şeyim yok” demek bir anlamda kendi gücümüzü küçümsemek, şu anki durumun değiştiricisi olarak kendimizi görmemek, tüm olanları başka tarafa atarak kendi üzerimizdeki sorumluluğu görmezden gelmek olur. Oysa kişi, isterse ve üzerine çalışırsa, ilişkilerdeki tutumlarını, yakınlık kurma biçimini ve duygusal tepkilerini yeniden yapılandırabilir.

Psikoterapi, bu iradeyi hayata geçirme sürecinde oldukça destekleyici bir alan sunar. Mentalizasyon becerileri, duygusal düzenleme kapasitesi ve öz-şefkat geliştikçe, birey geçmişten gelen zincirleri kırabilir.

Geçmiş, kim olduğumuzu şekillendirmiş olabilir; fakat kim olacağımıza karar verme gücü hâlâ bizim elimizdedir.